Categories
Uncategorized

Ensemble Deelen | Luftwaffe op de Veluwe

Ensemble Deelen - LW op de V2

Bij menigeen is de Tweede Wereldoorlog bekend als het slagveld van operatie Market Garden, de hongerwinter en de uiteindelijke bevrijding. Maar de Veluwse natuur huisvest ook een ander hoofdstuk uit de oorlog dat vijf jaar lang zijn sporen heeft achtergelaten: de luchtoorlog. Zo bouwde Duitse Luftwaffe bij Arnhem op de Veluwe een van de grootste militaire vliegvelden. Niet alleen was deze basis de bakermat van het nachtelijk vliegen (Nachtjagd). In de regio Arnhem werden bovendien vele proeven uitgevoerd met radar en andere techniek in tal van kleinere andere complexen. Al deze fenomenen bij elkaar behoren in feite tot één groot geheel.

Een deel van deze resten is bewaard gebleven en veel gebouwen zijn rijksmonument. Maar hoe zit het met de gesloopte resten, de archeologie op en onder het maaiveld? Het Veluwse landschap toont de sporen van het ensemble Deelen tot op de dag van vandaag.

461_Deelen_vliegveld_1945
Fliegerhorst Deelen met de karakteristieke A-vormige start- en landingsbanen, op een kaart die kort na de oorlog is opgesteld. Tegenwoordig is dit landschap versnipperd geraakt over diverse terreineigenaars (Gelders Archief).
Deelen lufo versnippering
De versnippering van Fliegerhorst Deelen in kaart gebracht. Een deel van de voormalige vliegbasis is beschermd als monument, maar een nog groter deel is dat niet (kaart: M. Reinders, 2020).

 

 

 

Onder de koepelterm (ensemble) Deelen schaar ik:

  • Fliegerhorst of vliegveld Deelen
  • Commandobunker Diogenes
  • De daar binnen gelegen complexen en infrastructuur zoals Koningsheide, Klein en Groot Heidekamp, de Kop van Deelen, het Luftminen- en Lufttorpolager, het rolbaansysteem en nog veel meer
  • De drie Teerose-radiopeilstellingen
  • De technische bureaus in de Arnhemse binnenstad
  • Het complex bij de Würzburg-Riese radar in Arnhem
  • De omringende Flak-stellingen
  • En een nog te inventariseren aantal kleinere subcomplexen

Tegenwoordig is deze samenhang ver te zoeken. Ik wil een poging doen om hier verandering in aan te brengen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Het Veluwse landschap toont de sporen van het ensemble Deelen tot op de dag van vandaag, zoals deze opstelplaats of Liegeplatz voor een vliegtuig langs de rolbaan, nu in Park De Hoge Veluwe. De kaarsrechte, afwijkende begroeiing verraadt het oorlogsverleden (foto: M. Reinders, mei 2012).

Archeologie

De locaties zijn versnipperd over minstens vier gemeentes en een groot aantal terreinbeheerders. Een deel is gelegen in de bebouwde kom, ligt op terreinen die nog in gebruik zijn en zijn voor een groot deel beschermd met een monumentale status. Maar een nog groter deel is na de oorlog teruggegeven aan de natuur.

In de toekomst hoop ik meer informatie te delen over mijn ideeën hieromtrent.

 

 

Grondanker tuidraad zendmast 2017
Archeologie van Teerose III (gepubliceerd in 2018): een grondanker voor een tuidraad van een van de antennemasten op de Veluwse stelling (foto: M. Reinders).

Juist deze plekken zijn minder bekend en worden daardoor bedreigd. Ze lopen gevaar om ongezien en onbewust te verdwijnen. Het is mijn streven om deze locaties te inventariseren zodat het overkoepelende verhaal completer en beter verteld kan worden. Dat gericht archeologisch onderzoek op een vindplaats uit de Tweede Wereldoorlog een meerwaarde kan zijn voor kenniswinst en beleving presenteerde ik in 2018 met mijn archeologisch onderzoek naar Teerose III.

 

Boek

In de tussentijd schrijf ik samen met specialist Hans Timmerman aan een nieuw boek. De opzet hiervan zal een artikelenreeks zijn waarin afzonderlijke onderwerpen worden belicht. Denk hierbij aan de vele militairen in en om Arnhem (hun taken, hun verhalen), het militaire vliegveld Fliegerhorst Deelen, de omringende Flak-stellingen, de Teerose-stellingen en de hieraan gekoppelde experimentele locaties.

2017 sporen (1)
Een door mensen opgeworpen heuvel op de Veluwezoom. Geen prehistorische grafheuvel, maar een stelling voor een Flak-kanon voor een licht kaliber (foto: M. Reinders, 2017).

De aanpak van het onderzoek is multidisciplinair: historische geschreven stukken (zoals Duitse militaire bronnen en rapporten van het verzet) worden bijvoorbeeld gecombineerd met informatie uit de bodem: archeologie en bodemvondsten. Ons onderzoek willen wij op een originele wijze in het boek presenteren. Het boek zal rijk geïllustreerd worden met historische foto’s (waarvan een groot deel niet eerder getoond) die in opvallend contrast staan met modern vormgegeven hoogte- en reliëfkaarten en de vaak grillige staat van vele bijzondere bodemvondsten.

Aquarel
Handgeschilderd aquarel, gevonden tijdens archeologisch onderzoek in een Duitse stelling in Arnhem in 2019. Het gaat hier om een variant op het Nachtjagd-embleem en stelt een dalende valk voor, met onder hem een bundel zoeklichten (foto: M. Reinders).

 

 

 

Al met al zal dit boek een beeld geven van de Luftwaffe tijdens de Tweede Wereldoorlog in de regio Arnhem zoals dat nog niet eerder is getoond en waarbij een link tussen verleden en heden wordt gemaakt.

 

Meer info 

Verwachte publicatie: 2021

Contacteer mij. 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s