Kochbunkers


Kochbunkers zijn kleine Duitse bunkers bedoeld voor één persoon. In Nederland zijn deze typisch voor de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog. Ze zijn dan ook veelvuldig aangebracht in Duitse verdedigingslinies in voornamelijk Noord- en Oost-Nederland.

Onder meer de AWN17 (Werkgroep WO2) en specifiek Leo van Midden doen gedetailleerd historisch en archeologisch onderzoek naar deze bouwwerken. Ook ik heb in de afgelopen jaren meerdere locaties bezocht en onderzocht.


Locaties

Kochbunkers zijn bekend door het hele land. In 2013 is een bachelorscriptie archeologie uitgevoerd met een overzicht van Nederlandse Kochbunkers. Een breder onderzoek van Van Midden is in de maak. Hier zal enkel worden ingegaan op de bouwwerken die archeologisch zijn onderzocht.

Archeologisch onderzochte Kochbunkers beperken zich tot de stuwwal Utrechtseweg-Bovenover in Arnhem en op en aan de randen van de stuwwal Bergherbos in het Montferland. Op die plek in Arnhem zijn er nog zeker drie aanwezig. In het Bergherbos zijn er inmiddels acht herontdekt. Een enkele Kochbunker is bij Huis ‘t Velde te Warnsveld (Zutphen) onderzocht.

Types

Vooralsnog zijn er diverse variaties in Kochbunkers ontdekt. De bunkertjes zijn uit prefab beton of uit bakstenen gevormd. Laatstgenoemde komen zover bekend enkel nog voor in het Montferland, waar het mogelijk om een latere variant gaat. De deksel is altijd uit prefab beton. Er bestonden Kochbunkers met zover bekend drie functies:

  • Verdediging: bunker met deksel met grote opening en metalen ring (voor wapen zoals machinegeweer of licht kaliber mortier)
  • Observatie: bunker met opening aan voorzijde en dicht deksel of deksel met kleine opening (voor bijvoorbeeld een kijker/periscoop)
  • Verbinding: bunker met deksel met zeer kleine opening (voor radio0antenne)
Kochbunker van baksteen met betonnen deksel met middelgrote opening, bedoeld voor een kijker/periscoop in het Bergherbos (foto: Greenhouse Advies, 2018).

Onderzoek

Na het initiatief van leden van de stichting Menno van Coehoorn, later vervolgd door de Werkgroep WO2 van de AWN17 in 2014 werd er vervolgonderzoek in de tuin van Museum Arnhem uitgevoerd in 2016 en 2019. Hierbij zijn twee Kochbunkers en de achterliggende betonnen ruimtes en loopgraven onderzocht. In 2018 en 2019 is een grootschalig onderzoek in het Bergherbos (Montferland) uitgevoerd naar in totaal acht (resten van) Kochbunkers.

De westelijke van de twee Kochbunkers in de tuin van Museum Arnhem, Utrechtseweg-Bovenover. Zichtbaar is een betonnen ruimte achter de bunker die weer was aangesloten op een loopgraaf (foto: AWN17, 2019).

Hieronder een overzicht van archeologische onderzoeken naar Kochbunkers in Nederland:

JaarLocatieType onderzoekOpdrachtgeverUitvoerder
2013NederlandBachelorscriptieS. Pothoven
2014Tuin Museum Arnhem OpgravingLeden stichting Menno van Coehoorn, andere vrijwilligers en enkele archeologen
2017Huis ‘t Velde, WarnsveldOpgravinggemeente Zutphen (archeologie)
2018Bergherbos (Montferland)Inspectie en waardering NatuurmonumentenGreenhouse Advies (m.m.v. Leo van Midden)
2019Kale Jacob, Kilder (Montferland)OpgravingNatuurmonumentenGreenhouse Advies
2019Beek
(Montferland)
Waarneminggemeente Montferland Greenhouse Advies (m.m.v. Leo van Midden)
Beschadigde Kochbunker uit baksteen met betonnen deksel met grote opening en metal ring voor een wapen (buiten beeld) in Beek, Montferland (foto: Greenhouse Advies, 2019).

Oud nieuws in dit dossier…

2014: Eerste opgraving tuin in Museum Arnhem

2017: Rapport en lezing Kochbunkers in de tuin van Museum Arnhem

2018: Kochbunkers in de tuin van Museum Arnhem: een overzicht

2019: Lezing archeologie van Kochbunkers

2020: Archeologie van de Tweede Wereldoorlog in Montferland

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: